Yunus

Re: Yunus

Şu aralar ağır bir hastalık süreci ve üst üste yığılan işler sebebiyle bu öyküye gereken ilgiyi gösteremedim. En kısa zamanda tekrar okuyup yorumlarımı yazacağım.

Re: Yunus

Yunus tedirgin edici bir öykü. Konusu, atmosferi, dili; öyküdeki hemen her öğe bu tedirginlik duygusu üzerine kurulmuş. İlk okuyuşumda ayırdına varmamıştım; giriş cümlesinde yer alan saat bile bu tedirginlikten payını almış.

Üçüncü cümlede "romen sayıları" tanımı yanlış kullanılmış, "romen rakamları" olacak.

Sayı meselesi öykünün ilk cümlelerinde arka arkaya tekrarlanmış. Sanki yazar bir şeyleri saymamızı istiyor; ya da bize bir geri sayımı yaşatmak derdinde.

Öyküde karşılaştığımız ilk kişi, anne. Sanki amca üzerineymiş gibi görünen öykünün aslında anneye ithafen yazıldığını düşünüyorum ben. Takunyalarla başlayan anne imgesi, takunyaların uykulu iki küreğe benzetilmesiyle düşsel denizlere açılmak isteğiyle dolu, fakat ev işleri etrafında belirlenmiş bir yaşama bağlanıyor.

Daha önce üzerinde durduk mu anımsamıyorum; ama Kutlar'ın İkinci Yeni'den epey beslenen bir dili var.

"Gömülmüş evren": daha sonra dönebilecek miyim bu tanımın soluksuz örtüsüne? Öykünün her cümlesi değil, her tamlaması üzerine bir makale yazılabilir gibi hissediyorum onu yeniden okurken.

Ölüm etrafında dönen fikirler daha önceki öykülerde de karşımıza çıkan "taş" ve "kırık ayna" imgelerine bağlanıyor. Sanırım buradaki "taş"ı, "yerinde olma", "değişememe" çağrışımıyla ve "kırık aynalar"ı da temsil ilişkisi üzerinden kişinin kendine dair imgesinin zaman için parçalanmasıyla özdeşleştirebiliriz.

Öykünün devamında işlenen boşluk fikrini daha önce İshak öyküsü üzerine konuşurken değerlendirmiştik. Lacancı terminolojide bu terimin ne anlama geldiğini gösteren doğru bir anlatım aradım. En yakını Monokl dergisinin Lacan özel sayısından yapılan şu alıntıydı:

Annenin beşinci parmağının yokluğunun "farkına varmak" bu boşluk-hakikat anlayışıyla paralel düşünülebilir mi?

Dede figürü üzerinde durmalı diye düşünüyorum. Ancak epey uğraşmayı gerekli kılıyor böyle bir girişim. Padişahtan korkmayan, eski bir derebeyi olan, uzun deneyler sonucu edinilmiş inatçılığıyla etrafa korku salan bu adam sanki öyküye biraz büyük geliyor. Başka bir öyküde izi sürülecek bir karakter gibi.

At ölmek üzere, avluda kuş ölüsü... Ölmek kaçıp gitmenin tek yolu gibi.

İshak'ta olduğu gibi bu öyküde de yıkıntılarda buluşma belirleyici bir imge. Çocukla amcanın yıkılmış bir mescidin bir odasında buluşmaları... Öyle detaylı anlatılmış ki bu yıkıntılar. İnsan ister istemez ürküyor. Amcanın burada okuduğu kitabın kutsal bir içerim taşıdığını düşündüğünü belirtmiş Eren. Öyküde "bir çalgıcının anlattığı öyküler" diyor çocuk bu kitap için. Ne olduğunu kestirmek zor. Bana türkülerin öykülerini anlatan bir kitap gibi geldi. Ancak sonuçta Oruç Aruoba'nın belirttiği anlamıyla "kut"u burada da bulgulamak mümkün. O yüzden çok da önemli değil.

Son cümle ise öyle vurucu ki;