Değişik Gözle Bakınca

Re: Değişik Gözle Bakınca

"Caz"in bu kullanimini gorunce aklima arkadasimin basindan gecen bir olay geldi. Anlatmadan edemeyecegim. Izmir'de Cankaya civarinda bir otelin lokanta katinda bir cafe/bar acilir: Jazz Cafe. Bir caz tutkunu olan arkadasim da birkac arkadasiyla birlikte canli muzik olan bir aksam gitmeye karar verir, zira Izmir'de canli caz dinlemek pek o kadar kolay degildir. Arkadaslar uygun gordukleri bir saatte gidip begendikleri bir masaya otururlar. Bir sure sonra elinde gitariyla gencten bir erkek sahne alir ve Turkce pop calmaya baslar. Arkadasim ve arkadaslari biraz sonra cikacak caz grubunu beklemeye baslarlar, ama adam programi uzattikca uzatir. En sonunda dayanamayip garsonu cagirirlar ve cazin ne zaman baslayacagini sorarlar. Garson yuzunde kucumseyici bir ifadeyle gitaristi gosterip "Iste caz", der. Girdigi soktan bir sure cikamayan arkadasim sonrasinda mekani terk etmekten baska care bulamaz. O, tabii, garsonun ve cafe isletmecisinin cazla turkce sozlu pop arasindaki ayrimi bilmemesine icerliyordu, oysa Turkcede cazin baska bir kullaniminin da zamanla yerlesmis oldugundan muhtemelen habersizdi. Batinin koy dugunlerinde canli muzik grubu cagrildigi zaman, "dugune caz cagirmislar" denirdi. Dugunler ya davul-zurnali ya da cazli olurdu. Cazli dugun yapmak bir yerde varsillik gostergesiydi. Tabii tahmin edilecegi uzere o canli muzik gruplari asla caz calmazdi. Elektro baglama, davul (bateri), klarinet, tef gibi calgilardan murekkep grup oyun havalarini icler acisi bir aranjmanla calip insanlari eglendirirdi. Cazi "caz" yapan tam olarak neydi bilmiyorum, sanirim davul-zurna disindaki her seye kisaca caz deniyordu. Simdi oykude boyle kullanildigini gorunce o kullanimi animsadim. Cumali "muzik susuyordu" demek yerine "caz susuyordu" demis...

Necati Cumali'nin iyice usta isi anlatimiyla ilgili daha once Ay Buyurken Uyuyamam'la ilgili yaptiklarimdan baska yorum yapmak istemiyorum. Onun yerine oykude ozel bir yeri olan bir sarkiya deginmek istiyorum.

Lale bunlari soylerken "caz" "I've been kissed before"u caliyor (Cumali oykude "I'd been kissed before" yazmis ama yanlis yazildigini saniyorum). Daha sonra gozleri kapali dans ederken Lale bu sarkinin sozlerini mirildaniyor. Oykude baska hicbir caz parcasinin adi verilmemisken bu sarkidan adiyla soz edilmesi ilgimi cekti. Sarkinin sozlerini gordugumde sarkinin farkini anladim. Lester Lee ve Bob Russell tarafindan yazilan sarkinin sozler soyle:

Tam da Cumali'nin capkin kadinlarini anlatiyor bu sarki. Sozleri Turkceye cevirmeyecegim, ama en azindan ozetleyeyim (sarki sozu ozetlemek de nasil bir seyse artik): Daha once pek coklariyla birlikte olmus (ve opusmus) bir kadinin "ben opmek ve opulmek icin dogdum, hic dusunmeden operim, optugumu bir daha hatirlamam bile, hep opustum hep opusecegim. Pek cok kereler asik oldum, sen yalnizca bunlardan birisin. Ama belki bir gun bir opucuk bana daha once opustugumu, daha once asik oldugumu unutturacak", diyor.

Bana Cumali bu oykuyu bu sarki icin yazmis gibi geldi. Bu sarkiyi soyleyen kadin Lale, sarkinin muhattabi ise Gunay. Ustelik sarkinin su bolumu oykude birebir anlatiliyor neredeyse:

Gunay'in o gulumseyerek selam verisi, Nurten'in de soyledigi gibi cok canli resmedilmis. O selamdan sonra Gunay'in salonu terk edisi ("You'd better be going while the going is good"), Lale'nin karsi koymaya calisisi...

Sarki calarken de Lale Yusuf ile dans ediyor ve Yusuf'un agzindan su sozler dokuluyor: "Beni herkesle bir tutmazsiniz sanirdim..." Bu noktada da oyku kiriliyor. Lale Yusuf'a karsi sevecenlesiyor. Gunay'i kiskandirmaya calisiyor.

Dedigim gibi, Cumali'nin bu oykuyu, sarkinin buyusune kapilip yazdigini dusunuyorum. O nedenle belki sizler de dinlemek istersiniz bu muhtesem sarkiyi. "I've Been Kissed Before" - Rita Hayworth (3'19'', 4.56MB)

Yukarida paylastigim parca Rita Hayworth'un 1952 yapimi Affair in Trinidad filmindeki performansi. Youtube'a ulasabilenler su adresten Hayworth'u bu sarkiyla dans ederken izleme sansina da sahipler (onerilir).

Sarkiyla kurulan paralellige ve anlatimdaki basariya karsin bunun en sevdigim Cumali oykusu olmadigini da belirtmeliyim, sanirim.

---

Re: Değişik Gözle Bakınca

Öyküden çok eren'in öykü üzerine yaptığı açılımları konuşmak daha yararlı olacak sanırım. Film alıntısı ve şarkı için teşekkürler eren, öykü daha bir anlamlı ve akılda kalıcı oldu sayende. Ama İzmir için anlattığın anıda geçen bir sözüne katılmıyorum. İzmir'de Mavi Kafe var,Alsancak'ta, yıllardır Caz yapmakta ve canlı müziği hergün sürmekte...CAza çok yakın olmasam da burayı biliyorum. Neyse birgün beraber gidebiliriz, şu an ikimiz de çok uzağında olsak da memleketimin... Öyküye gelince; öykü bende tam da siyah beyaz bir Amerikan filmi havası oluşturdu. Sadece şehirlerin, barların ve karakterlerin isimleri farklıydı... Yine de o alışıldık Cumalı öykülerindeki gibi yine öykünün içinde bir yerlerdeydik. nurten aksakal'In da dediği gibi:

---